Η ΠΟΛΥΓΛΩΣΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΕΙΝΑΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ, ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΥ ΜΠΕΝΕΝΤΕΤΙ - ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
τῆς Νόρας Ράλλη*
Ἂν ἦταν νεότερος, θὰ μάθαινε ἑλληνικά. Καὶ πιστεύει ὅτι ὅταν μαθαίνεις μία ξένη γλῶσσα ἀποφεύγεις τὸν «ἐπαρχιωτισμὸ» καὶ ἡ καθημερινότητα τῶν ἀνθρώπων γίνεται πιὸ ἀνοιχτῆ καὶ δημοκρατικὴ.
Πῶς ἐπηρεάζει ἡ γλῶσσα τὸ κοινωνικὸ γίγνεσθαι; Αὐτὸ ἦταν τὸ θέμα τῆς ἐκδήλωσης «Γλῶσσα, Πολυγλωσσία καὶ Πολυπολιτισμικότητα» ποὺ ὀργάνωσε ἡ ἀντιπροσωπεία τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἐπιτροπῆς στὴν Ἑλλάδα. Ἐπίτιμος καλεσμένος ὁ γενικὸς διευθυντὴς Διερμηνείας καὶ Συνεδριάσεων τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἐπιτροπῆς, Μάρκο Μπενεντέτι, ὁ ὁποῖος βρέθηκε στὴν χώρα μας καὶ μὲ ἀφορμὴ τὴν ἀνάληψη τῆς προεδρίας τῆς Ε.Ε. ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα τὸ 2014. Στὴν ἐκδήλωση συμμετεῖχαν μὲ ὁμιλίες ὁ καθηγητὴς Γ. Μπαμπινιώτης, ὁ ἐπικεφαλῆς τῆς ἀντιπροσωπείας τῆς Ε.Ε. στὴν Ἑλλάδα Π. Καρβούνης καὶ ὁ Ἰωάννης Οἰκονόμου, στέλεχος τῆς Γενικῆς Διεύθυνσης Μετάφρασης, ὁ ὁποῖος μιλάει 32 γλῶσσες καὶ ἔχει ἀναγνωριστεῖ ὡς ὁ πιὸ πολύγλωσσος ἄνθρωπος στὴν Εὐρωπαϊκὴ Ἐπιτροπὴ.
«Ἂν ἤμουν πολιτικός, θὰ ἀγωνιζόμουν γιὰ νὰ ἔχει ἡ χώρα μου τὸ ὑψηλότερο δυνατὸ ἐπίπεδο ἐκπαίδευσης! Καὶ ἂν ἤμουν νεότερος, θὰ μάθαινα ἑλληνικά», μᾶς ἐξομολογήθηκε ὁ κ. Μπενεντέτι καὶ κάπως ἔτσι ξεκίνησε ἡ συνομιλία μας.
Γλῶσσα καὶ κοινωνία, εἰδικὰ εὐρωπαϊκές: ποιά ἡ σχέση τους καὶ πῶς ἡ ἀνάπτυξη τῆς μίας ἐπηρεάζει (ἂν ἐπηρεάζει) τὶς συνθῆκες ποὺ ἰσχύουν στὴν ἄλλη.
«Ἡ ἀλήθεια εἶναι πὼς ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση ἔχει κατοχυρώσει τὴν πολυγλωσσία ὡς δικαίωμα. Ἀπὸ κεῖ καὶ πέρα τὸ νὰ μιλᾶς καὶ νὰ χειρίζεσαι πολλὲς γλῶσσες δὲν ἀναπτύσσει μόνο ἐσένα ὡς πρόσωπο ἀλλὰ καὶ τὶς γλῶσσες αὐτὲς καθαυτές. Κάθε γλῶσσα τῆς Ε.Ε. ἐμπλουτίζεται ἀπὸ τὸ γεγονὸς καὶ μόνο πὼς συνυπάρχει μαζὶ μὲ δεκάδες ἄλλες. Αὐτὴ ἡ διαδραστικὴ διαδικασία ὠφελεῖ ὅλα τὰ ἐμπλεκόμενα μέλη καὶ τὴν γλῶσσα τὴν ἴδια. Ὅσο γιὰ τὰ κοινωνικὰ ὀφέλη, ἀπὸ τὴν στιγμὴ ποὺ μαθαίνεις μία ἄλλη γλῶσσα, ἀποφεύγεις αὐτὸ ποὺ χαρακτηρίζεται ὡς «ἐπαρχιωτισμός». Γίνεται ἄμεσα ἕνα ἄνοιγμα τῆς κοινωνίας σὲ ἄλλες διαφορετικότητες καὶ οἱ ἄνθρωποι κατορθώνουν νὰ ἐπαναπροσεγγίσουν τὴν ἴδια τους τὴν καθημερινότητα μὲ ἄλλη ὀπτικὴ – πιὸ εὐρεία, πιὸ ἀνοιχτή, πιὸ δημοκρατική, ἂν τὸ θέλετε».
Στὴν Εὐρώπη ἀπὸ τότε ποὺ ἄρχισαν σιγὰ σιγὰ (καὶ βίαια φυσικὰ) νὰ δημιουργοῦνται τὰ διάφορα κράτη, παρατηρήθηκε μία ἔντονη πολυγλωσσία καὶ διαφορὰ κουλτούρας. Στὴν σημερινὴ προσπάθεια ἄρσης τῶν διαφορῶν μεταξύ μας καὶ μίας πολιτικῆς ἐνοποίησης πόσο μπορεῖ ἡ γλῶσσα νὰ σταθεῖ ἀρωγός;
«Τὸ νὰ μιλᾶμε καὶ νὰ μποροῦμε νὰ καταλαβαίνουμε ὁ ἕνας τὸν ἄλλο, ποὺ σημαίνει κατανοῶ τὴν γλῶσσα καὶ σέβομαι τὴν κουλτούρα σου, εἶναι ἕνα μεγάλο βῆμα, ὄχι μόνο γιὰ τὴν ἐπικοινωνία, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν εἰρήνη τῶν λαῶν. Τὸ 2012 ἡ Ε.Ε. τιμήθηκε μὲ τὸ Νόμπελ Εἰρήνης. Μετὰ τὴν ἐπέκταση τῆς Ε.Ε. τὸ 2004 καὶ τὸ 2007 εἶναι ἡ μεγαλύτερη Εὐρώπη ποὺ εἴχαμε ποτὲ χωρὶς πόλεμο! Ἔχετε δίκιο, ἡ Εὐρώπη δὲν δημιουργήθηκε σὲ πνεῦμα εἰρήνης, ὅμως ἡ Ε.Ε. σὲ τέτοιο πνεῦμα πραγματώθηκε καὶ πιστεύω πὼς καὶ σήμερα αὐτὸ ἰσχύει: σεβασμὸς στὴν διαφορετικότητα, μὲ τὴν γλῶσσα ὡς βασικὸ ἀρωγὸ σὲ αὐτὴ τὴν προσπάθεια. Εἶναι τὸ ἐργαλεῖο τῆς Εὐρώπης γιὰ ἀλληλοκατανόηση καὶ συναδέλφωση».
Οἱ Ἕλληνες ἔχουν κατηγορηθεῖ ἀπὸ τὸ γερμανικὸ περιοδικὸ «Focus» πὼς ἔχουν τὴν ἴδια γλῶσσα 3.000 χρόνια τώρα. Εἶναι πράγματι μειονέκτημα κάτι τέτοιο, ὅπως αὐτοὶ τὸ παρουσιάζουν;
«Δὲν μπορῶ νὰ πιστέψω πὼς σοβαρὸς δημοσιογράφος θὰ ἔγραφε ποτὲ κάτι τέτοιο. Πῶς νὰ σχολιάσω κάτι τὸ ὁποῖο θεωρῶ τουλάχιστον φαιδρό; Γιὰ μένα τὸ νὰ μιλᾶς τὴν ἴδια γλῶσσα 3.000 χρόνια εἶναι λόγος γιὰ νὰ εἶσαι περήφανος, ὄχι γιὰ νὰ ἐγκαλεῖσαι ἢ νὰ ντρέπεσαι γι’ αὐτό».
Ἔχετε ποσοτικὰ στοιχεῖα γιὰ τὸ πόσο ἐνδιαφέρονται οἱ Εὐρωπαῖοι νὰ σπουδάσουν ἑλληνικά;
«Δὲν ἔχω ἀκριβῆ στοιχεῖα, ὡστόσο γνωρίζω πὼς ἡ συγκριτικὴ μελέτη τῶν ἑλληνικῶν κοινοτήτων, ποὺ ἱδρύθηκαν σὲ διάφορες χῶρες στὸν αἰῶνα μας λόγω τῆς οἰκονομικῆς μετανάστευσης, φανερώνει πὼς ἂν καὶ οἱ Ἕλληνες τῆς διασπορᾶς διατηροῦν τὴν ἐθνικὴ γλῶσσα σὲ ὑψηλότερο ποσοστὸ καὶ γιὰ μεγαλύτερο χρονικὸ διάστημα ἀπὸ ἄλλες ἐθνότητες, ἐντούτοις παρατηρεῖται μία συστηματικὴ ὑποχώρηση τῆς ἑλληνικῆς ὡς μέσου ἔκφρασης τῆς δεύτερης καὶ τρίτης γενιᾶς. Τὰ παιδιὰ αὐτὰ ἔχουν ἀναπτύξει μία διπολιτισμικὴ ταυτότητα μὲ ἔντονά τα ἑλληνικὰ στοιχεῖα, ἀλλὰ ὄχι τὴν Ἑλληνικὴ Γλῶσσα».
Ἡ γλῶσσα εἶναι τελικὰ ἡ ταυτότητά μας ἢ κάτι ἄλλο;
«Ἡ γλῶσσα μας εἶναι ἡ ταυτότητά μας. Ὅταν μιλᾶς τὴν γλῶσσα σου, λὲς αὐτὸ ποὺ θέλεις νὰ πεῖς. Ὅταν μιλᾶς μία ἄλλη γλῶσσα, λὲς αὐτὸ ποὺ μπορεῖς».
Εἶναι ἡ γλῶσσα ἀξία καθ’ ἐαυτήν, διότι ἀποτελεῖ τὴν ἔκφραση ἄλλων μορφῶν τοῦ πολιτισμοῦ, ἢ «ἐργαλεῖο» ἐπικοινωνίας;
«Ὁ Γκέτε εἶχε πεῖ πὼς δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ ὑποστηρίξει μὲ σιγουριὰ ὅτι γνωρίζει εἰς βάθος τὴν δική του γλῶσσα, ἂν δὲν ξέρει ἔστω ἀκόμα μία. Ἡ πολυγλωσσία εἶναι πολιτισμὸς καὶ ἡ ἐπιβίωση, πόσο μᾶλλον ἡ ἀνάπτυξη τοῦ πολιτισμοῦ μας, δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξει χωρὶς τὴν πολυγλωσσία. Εἶναι ἡ βάση καὶ τὸ μέλλον τοῦ πολιτισμοῦ μας».
Ἡ Ζακλὶν ντὲ Ρομιγὶ εἶχε δηλώσει πὼς «γιὰ μία χώρα ἡ χρήση τῆς γλώσσας τῆς σημαίνει καὶ τὴν ἀνεξαρτησία της». Συμφωνεῖτε σὲ αὐτὸ καὶ κατὰ πόσο ἡ εὐρωπαϊκὴ πολιτικὴ συμβάλλει ἢ ὄχι σὲ κάτι τέτοιο;
«Μία λέξη θὰ πῶ: Ἀλληλεγγύη. Ἀποτελεῖ ἀδιαπραγμάτευτη εὐρωπαϊκὴ ἀρχή. Αὐτὴ τὴν ἀρχὴ τὴν ἐγγυᾶται ἡ πολυγλωσσία. Φυσικὰ καὶ ἡ χρήση τῆς γλώσσας της ἀπὸ μία χώρα σημαίνει πὼς αὐτὴ εἶναι ἀνεξάρτητη καὶ μπορεῖ νὰ ἔχει συνέχεια στὸν χρόνο. Ἐσεῖς, ὡς Ἕλληνες, τὸ ξέρετε καλύτερα αὐτό».
* Ἀπὸ τὴν «ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ» τῆς Δευτέρας 25 Νοεμβρίου 2013.
