ΟΜΙΛΙΑ ΧΟΣΕ ΛΟΥΙΣ ΝΑΒΑΡΟ

τοῦ Χ. Λ. Ναβάρο*

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ἡ Ἱσπανία ἀνέκαθεν δεχόταν ἐπιδράσεις ἀπὸ ἀρχαίους πολιτισμούς. Ἡ παρουσία καὶ ἡ ἐπιρροὴ εἰδικά τῶν Ρωμαίων ἦταν τόσο μεγάλη, γεγονὸς ποὺ φαίνεται ἀπὸ τὴν εὐρεία χρήση τῆς λατινικῆς γλώσσας σὲ πολλὰ ἔγγραφα. Πολλά, ἐπίσης ἔργα λογοτεχνῶν τοῦ λεγόμενου «χρυσοῦ αἰώνα» εἶναι σαφῶς ἐπηρεασμένα ἀπὸ τοὺς κλασικοὺς συγγραφεῖς. Ἀκόμη κι ἂν οἱ περισσότεροι ἀπὸ αὐτοὺς δὲν γνώριζαν ἑλληνικά, χειρίζονταν ἐπιτυχῶς τὰ λατινικὰ καὶ ἦταν γνῶστες τῆς κλασικῆς μυθολογίας.

Οἱ κλασικὲς σπουδὲς στὴν Ἱσπανία ἀντιμετωπίζονταν ἰδιαίτερα θετικὰ τὸν 18^ο καὶ 19^ο αἰώνα, ὄχι ὅμως καὶ στὶς ἀρχὲς τοῦ 20ου. Μόνο μετὰ τὸν ἐμφύλιο πόλεμο εἰσήχθησαν στὴν δευτεροβάθμια ἐκπαίδευση. Ἡ λατινικὴ γλῶσσα ἦταν πάντοτε παροῦσα, ἐνῶ δὲν συνέβαινε τὸ ἴδιο μὲ τὴν Ἑλληνική. Ἀπὸ τὸ 1950 κι ἔπειτα καὶ οἱ δύο γλῶσσες ἐνσωματώνονται στὸ Ἀναλυτικὸ Πρόγραμμα τῶν σχολείων. Βέβαια οἱ ἑκάστοτε πολιτικὲς ἀλλαγὲς ἐπέφεραν ἀντίστοιχες ἀλλαγὲς καὶ στὸ ἐκπαιδευτικὸ σύστημα, καὶ γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ στὴν παροῦσα μελέτη γίνεται ἀναφορὰ γιὰ τὴν κατάσταση τὴν περίοδο αὐτή, παρ’ ὅλο ποὺ νέες μεταρρυθμίσεις βρίσκονται στὸ προσκήνιο.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

1. Τὰ Ἑλληνικὰ δὲν ἦταν ποτὲ -καὶ δὲν εἶναι- ὑποχρεωτικὸ μάθημα.
2. Αὐτοὶ ποὺ ἀκολουθοῦν «Ἀνθρωπιστικὲς σπουδὲς» ἔχουν τὴν δυνατότητα νὰ διδαχθοῦν Ἑλληνικὰ γιὰ τέσσερις ὧρες τὴν ἑβδομάδα γιὰ δύο χρόνια, κάτι πού, ὅμως, μόνο τὸ 10% τῶν σπουδαστῶν ἐπιλέγει.
3. Στὸ Ἀναλυτικὸ Πρόγραμμα τῆς Δευτεροβάθμιας Ἐκπαίδευσης ἔχει ἐνσωματωθεῖ τὸ μάθημα «Κλασικὸς Πολιτισμός», τὸ ὁποῖο ἀπευθύνεται σὲ μαθητὲς ἡλικίας 15-16 χρονῶν. Ἡ διάρκεια τοῦ μαθήματος εἶναι δύο ὧρες τὴν ἑβδομάδα, ἀλλὰ τὸ ἂν θὰ διδαχθεῖ ἢ ὄχι ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν ἀριθμὸ τῶν μαθητῶν ποὺ θὰ ἐνδιαφερθοῦν γι’ αὐτὸ ἢ ἀπὸ τὴν πολιτικὴ τοῦ σχολείου. Σὲ ἄλλα δὲ σχολεῖα ὑπάρχει ἡ ἐπιλογὴ ἀνάμεσα στὸ μάθημα αὐτὸ καὶ τὰ γαλλικὰ ἢ ἄλλα μαθήματα. Ἡ διδασκαλία τῶν Ἑλληνικῶν προϋποθέτει διδασκαλία γραμματικῆς, μεγάλου ὄγκου λεξιλογίου καὶ μετάφραση κειμένων. Πολλὰ ἀπὸ τὰ κείμενα ὅμως αὐτὰ μποροῦν νὰ συμπεριληφθοῦν καὶ στὸ μάθημα τοῦ «Κλασικοῦ Πολιτισμοῦ», τὸ ὁποῖο δὲν περιλαμβάνει καθόλου διδασκαλία γραμματικῆς. Στὸν δεύτερο χρόνο γίνεται μόνο διδασκαλία λεξιλογίου.

Πολλὰ κείμενα μποροῦν νὰ χρησιμοποιηθοῦν γιὰ διδασκαλία, ἀλλὰ τὸ ἐπίσημο Ἀναλυτικὸ Πρόγραμμα προτείνει:

1. Κείμενα τῶν αὐτοκρατορικῶν περιόδων ἀπὸ τὸν 1^ο αἰ. π.Χ. καὶ τὸν 1^ο αἰ. μ.Χ. (ἐκτὸς ποίησης).
2. Πεζὰ κείμενα κλασικῶν συγγραφέων τοῦ 4^ου καὶ 5^ου αἰ. (Παυσανίας, Πλούταρχος, Ἀπολλόδωρος).
Γιὰ τὰ ἑλληνικὰ χρησιμοποιεῖται ἡ ἐρασμιακὴ προφορά.

ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΙ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ

Πολλὰ σύγχρονα ἐγχειρίδια κυκλοφοροῦν, ἀλλὰ ἡ πλειοψηφία τῶν καθηγητῶν χρησιμοποιεῖ παραδοσιακὲς γραμματικὲς μεθόδους. Παρ’ ὅλο ποὺ τὸ «Reading Greek» (Jones and Sidwell 1978) εἶναι μεταφρασμένο στὰ ἱσπανικὰ ἐδῶ καὶ ἀρκετὰ χρόνια, δὲν ἔχει γνωρίσει μεγάλη ἐπιτυχία. Στὴν πραγματικότητα, σπουδαστὲς ποὺ παρακολούθησαν τὸ πρόγραμμα τοῦ «Reading Greek», δὲν ἦταν ἱκανοὶ νὰ μεταφράσουν τὴν ἐπίσημη ἐξέταση τοῦ Θουκυδίδη τὸ 1990. Τὴν ἴδια στιγμή, γιὰ ἐκείνους ποὺ παρακολούθησαν παραδοσιακὲς μεθόδους ἦταν ἐξίσου δύσκολο νὰ ἀσχοληθοῦν μὲ ἕνα μικρὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ «Reading Greek». Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἐπιβεβαιώθηκε ἀπὸ καθηγητὲς στὸ Πανεπιστήμιο τῆς Σεβίλλης καὶ ἴσως αὐτὸ δείχνει ὅτι οἱ μέθοδοι, τὰ ἐγχειρίδια καὶ οἱ ἐξετάσεις δὲν ἔχουν σωστὰ διαμορφωθεῖ.

Τὰ περισσότερα ἐγχειρίδια χρησιμοποιοῦν κείμενα δημιουργημένα γιὰ διδασκαλία, ἀλλὰ πολὺ γρήγορα ἐνσωματώνουν καὶ αὐθεντικά. Δὲν εἶναι πάντα γενικῶς ἀποδεκτὸ ὅτι στόχος τῆς διδασκαλίας τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσας εἶναι ἡ ἄμεση ἐπαφὴ τῶν μαθητῶν μὲ αὐθεντικὰ κείμενα. Πολλοὶ καθηγητὲς ἀκόμη διδάσκουν τὴν γραμματικὴ αὐτὴ καθ’ αὐτή, ἴσως ὄχι βέβαια τόσο παθητικὰ ὅσο στὸ παρελθόν. Φοιτητὲς στὸ Πανεπιστήμιο τῆς Σαλαμάνκα ἔχουν συλλέξει τὰ πιὸ συχνὰ ἐμφανιζόμενα στοιχεῖα λόγου, πρᾶγμα ποὺ ἐπιτρέπει σὲ καθηγητὲς νὰ ἑστιάζουν τὴν προσοχή τους στὸ βασικὸ λεξιλόγιο, τὴν βασικὴ γραμματικὴ καὶ σύνταξη, ἀνάλογα μὲ τὴν συχνότητα ἐμφάνισής τους στὸν λόγο (4^ος καὶ 5^ος αἰ. π.Χ.).

ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ

Ἡ δουλειὰ τῶν καθηγητῶν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ εἶδος τοῦ σχολείου, στὸ ὁποῖο δουλεύουν. Τὰ δημόσια σχολεῖα τοὺς προσφέρουν ἐξαίρετες προοπτικές. Γιὰ τὰ ἑλληνικὰ καὶ τὰ λατινικὰ δημιουργοῦνται δύο διαφορετικοὶ τομεῖς. Πρέπει νὰ ὑπάρχουν δύο καθηγητὲς (ἕνας γιὰ τὸ κάθε μάθημα) σὲ κάθε σχολεῖο, παρ’ ὅλο ποὺ κάποια πιὸ νέα σχολεῖα λειτουργοῦν μὲ ἕναν καθηγητὴ καὶ γιὰ τὶς δύο γλῶσσες, ὁ ὁποῖος διδάσκει 15 ὧρες τὴν ἑβδομάδα, μὲ καλὲς οἰκονομικὲς ἀπολαβές.

Στὰ ἰδιωτικὰ σχολεῖα ἡ κατάσταση εἶναι διαφορετική. Μέχρι τὸ 1995, ἱερεῖς καὶ καλόγριες ἀναλάμβαναν τὴν διδασκαλία τῶν δύο γλωσσῶν. Μὲ τὸ πέρασμα τοῦ χρόνου καὶ τὴν συνταξιοδότησή τους, δημιουργήθηκε ἡ ἀνάγκη γιὰ εὕρεση καθηγητῶν γιὰ τὴν συνέχιση τῆς διδασκαλίας. Παράλληλα, ὅμως, οἱ καθηγητὲς αὐτοὶ πρέπει νὰ διδάσκουν καὶ Ἱσπανικὴ Λογοτεχνία καὶ Φιλοσοφία, μὲ μικρὲς ἀπολαβές.

Σχετικὰ μὲ τὸν τρόπο καὶ τὰ μέσα διδασκαλίας, παρ’ ὅλο ποὺ οἱ νέες τεχνολογίες ἔχουν προσφέρει πολλὰ (βίντεο, εἰκόνα, παιχνίδια, ἱστοσελίδες κ.ἄ.) οἱ καθηγητὲς δὲν ἐμπιστεύονται παρὰ μόνο τὸν πίνακα καὶ τὴν κιμωλία, πού, ὅμως, ἐπιφέρει ἀξιοσημείωτα ἀποτελέσματα. Σὲ μία πρόσφατη ἔρευνα στὸν τρόπο εἰσαγωγῆς στὸ Πανεπιστήμιο, ἡ ἐπιτυχία στὰ Ἑλληνικὰ ἄγγιξε τὸ 75%, τὸ ὑψηλότερο ποσοστὸ ἐπιτυχίας, ποὺ ἱκανοποίησε τοὺς καθηγητὲς κλασικῶν σπουδῶν καὶ ἐπιβεβαίωσε ὅτι οἱ παραδοσιακὲς μέθοδοι διδασκαλίας μποροῦν ἀκόμη νὰ προσφέρουν πολλά.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Οἱ βασικὲς δραστηριότητες γιὰ τοὺς μαθητὲς εἶναι:

1. Ἐπισκέψεις σὲ μουσεῖα καὶ ἀρχαῖες ρωμαϊκὲς πόλεις
2. Παραστάσεις Ἀρχαίου Ἑλληνικοῦ Δράματος σὲ ρωμαϊκὰ θέατρα (εἰδικὰ τὶς παραστάσεις τὶς παρακολουθεῖ μεγάλος ἀριθμὸς σπουδαστῶν 95.000 τὸ 2004).

Οἱ καθηγητὲς παίρνουν, ἐπίσης, μέρος σὲ ἐκπαιδευτικὰ ταξίδια καὶ σεμινάρια, ποὺ ὀργανώνονται ἀπὸ τὴν «Ἕνωση Ἱσπανῶν Κλασικῶν Σπουδῶν» (SEEC). Τὰ σεμινάρια εἶναι ἔτσι ὀργανωμένα, ὥστε νὰ προσανατολίζονται στὸν Ἑλληνικὸ Πολιτισμὸ τὴν μία χρονιὰ καὶ στὸν ρωμαϊκὸ τὴν ἄλλη. Οἱ μαθητὲς μποροῦν ἀκόμη νὰ παρακολουθήσουν ἀνασκαφὲς μὲ ἐπιχορηγήσεις ἀπὸ τὴν «Ἕνωση Ἱσπανῶν Κλασικῶν Σπουδῶν» (SEEC).

ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Εἶναι γεγονὸς ὅτι κάθε ἀλλαγὴ στὸ ἐκπαιδευτικὸ σύστημα ἐπηρεάζει τὶς κλασικὲς σπουδές. Ἀνάλογα μὲ τὶς πολιτικὲς βλέψεις, ἀλλάζει κάθε φορὰ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο ἀντιμετωπίζονται οἱ κλασικὲς σπουδὲς καὶ τὸ κατὰ πόσο ἐκτὸς ἀπὸ τὶς γλῶσσες θεωροῦνται σημαντικὰ καὶ ἄλλα μαθήματα, ὅπως ἡ Φιλοσοφία, ἡ Ἱστορία καὶ ἡ Λογοτεχνία. Χάρη στὸν ἀγῶνα τῶν καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι ἀνέκαθεν ὑποστήριζαν ὅτι τὰ Ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ καὶ τὰ λατινικὰ ἀποτελοῦν τὶς ρίζες τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Πολιτισμοῦ, οἱ κλασικὲς σπουδὲς βρίσκονται ἀκόμη στὴν ἐπιφάνεια.

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Στὰ πανεπιστήμια ἡ κατάσταση εἶναι λίγο πολὺ ἡ ἴδια. Στὰ τέλη τῆς δεκαετίας τοῦ 1960 μόνο τὰ πανεπιστήμια τῆς Μαδρίτης, τῆς Βαρκελώνης, τῆς Σαλαμάνκα, τῆς Γρανάδας, τοῦ Σαντιάγκο καὶ τῆς Σεβίλλης πρόσφεραν τὴν δυνατότητα γιὰ πτυχίο Κλασικῶν Σπουδῶν. Στὶς ἀρχὲς τοῦ 21ου αἰ. ἡ δυνατότητα αὐτὴ προσφέρεται σὲ περισσότερα ἀπὸ 30 πανεπιστήμια. Πολλὰ ἀπὸ αὐτά, βέβαια, διαθέτουν μικρὰ τμήματα, μικρὸ προϋπολογισμὸ καὶ μικρὸ ἀριθμὸ σπουδαστῶν. Στὴν Μαδρίτη, στὸ κεντρικὸ πανεπιστήμιο, 25 μὲ 30 περίπου φοιτητὲς ἀποφοιτοῦν κάθε χρόνο ἀπὸ τὸ τμῆμα κλασικῶν σπουδῶν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ὑψηλότερο ποσοστὸ καὶ ὁ μέσος ὅρος θὰ λέγαμε ὅτι εἶναι 8 μὲ 10 περίπου φοιτητὲς τὸν χρόνο. Παράλληλα, γίνονται καθ’ ὅλη τὴν διάρκεια τοῦ χρόνου καὶ σὲ πολλὲς περιοχές τῆς Ἱσπανίας σεμινάρια, συνέδρια, διαλέξεις κλπ. Πρακτικά, ἔρευνες καὶ μελέτες ἐκδίδονται διαρκῶς, ὅπως καὶ μεταφράσεις τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς καὶ Λατινικῆς Γραμματείας στὴν ἱσπανικὴ γλῶσσα. Ἐγχειρίδια διδασκαλίας δημιουργοῦνται κάθε λίγο, ἀλλὰ ὁ ἀριθμὸς τῶν σπουδαστῶν μειώνεται καὶ τὸ ἐπίπεδο γνώσεων δὲν εἶναι τόσο ὑψηλό. Μέχρι τὸ 1971, τὰ ἔργα τοῦ Ὁμήρου καὶ τοῦ Βιργίλιου ἦταν αὐτὰ στὰ ὁποῖα ἐξετάζονταν οἱ φοιτητὲς γιὰ τὴν εἰσαγωγή τους στὸ πανεπιστήμιο. Αὐτοὶ ποὺ θὰ ἀκολουθοῦσαν κλασικὲς σπουδὲς θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχαν ἕνα ἀρκετὰ ὑψηλὸ ἐπίπεδο γνώσεων, ὥστε νὰ μποροῦν ὄχι μόνο νὰ μεταφράζουν τὰ κείμενα αὐτά, ἀλλὰ καὶ νὰ σχολιάζουν τὸ μέτρο, τὴν σύνταξη καὶ τὴν μορφολογία. Ἀπὸ τὸ 1971 ἕως τὸ 1993, κείμενα τοῦ Ξενοφώντα, τοῦ Θουκυδίδη ἢ ἀκόμη τοῦ Εὐριπίδη ἦταν ἀντικείμενα ἐξέτασης. Ἀπὸ τὸ 1993 ἕως τὸ 2003, τὰ Ἑλληνικὰ δὲν εἶναι πιὰ ὑποχρεωτικὸ μάθημα στὶς εἰσαγωγικὲς ἐξετάσεις, ἀλλὰ μόνο τὰ λατινικά. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι τὸ ἐπίπεδο γνώσεων εἶναι ἀρκετὰ χαμηλό. Κάποιες φορές, σπουδαστὲς μὲ πρότερη γνώση Ἑλληνικῶν ἢ ἀκόμη λατινικῶν μποροῦν νὰ γίνουν δεκτοὶ στὸ τμῆμα κλασικῶν σπουδῶν.

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Παρ’ ὅλο ποὺ ἡ κλασικὴ λογοτεχνία ὑπάρχει σὰν προοπτικὴ στοὺς μαθητὲς τῆς ἡλικίας τῶν 15 χρονῶν, τὰ λατινικὰ ἀκόμη κρατοῦν μία ἀξιόλογη θέση στὶς προτιμήσεις τους καὶ ὑπάρχει αὐτὴ ἡ δυνατότητα καὶ γιὰ τὰ Ἑλληνικά. Οἱ δραστηριότητες τῆς «Ἕνωσης Ἱσπανῶν Κλασικῶν Σπουδῶν» (SEEC) διαρκῶς αὐξάνονται καὶ ἤδη ἡ Ἕνωση ἀπαριθμεῖ 5.000 μέλη. Παρ’ ὅλο ποὺ πρόκειται γιὰ μία σταγόνα στὸν ὠκεανό, ἂν λάβει κανεὶς ὑπ’ ὄψιν τὰ 50 ἑκατομμύρια τῶν Ἱσπανῶν, οἱ λάτρεις τῶν κλασικῶν σπουδῶν θὰ συνεχίσουν νὰ ἐπιβιώνουν, ὅπως τὸ ἔκαναν μέχρι τώρα.

Τὰ τελευταῖα 32 χρόνια πραγματοποιεῖται στὴν Ἱσπανία ἕνα πολὺ σημαντικὸ γεγονός, ἴσως τὸ μοναδικὸ στὴν Εὐρώπη. Περίπου 100 χιλιόμετρα μακριὰ ἀπὸ τὴν Μαδρίτη μπορεῖ κανεὶς νὰ δεῖ τὰ ἐρείπια τῆς Σεγόβριγα. Τὰ ρωμαϊκὰ ἐρείπια τὰ ὁποῖα μπορεῖ νὰ δεῖ κανεὶς σήμερα εἶναι ἰδιαίτερα ἐνδιαφέροντα, ἰδίως τὸ ἀμφιθέατρο καὶ τὸ θέατρο, τὸ ὁποῖο χωράει περισσότερους ἀπὸ 3.000 θεατές. Καλύπτοντας τὴν ὀρχήστρα μὲ μία ξύλινη πλατφόρμα δημιουργεῖται μία πολὺ ὡραία σκηνὴ πάνω στὴν ὁποία μπορεῖ νὰ παιχτεῖ ἡ παράσταση. Πρὶν ἀπὸ 13 χρόνια ἕνας ἐνθουσιώδης λατινιστής, καθηγητὴς στὸ Λύκειο ὁ κ. Αurelio Bermejo ὀργάνωσε μία ἐκπαιδευτικὴ ἐκδρομὴ μὲ μοναδικὸ σκοπὸ τὴν ἐπίσκεψη στὰ ρωμαϊκὰ ἐρείπια.

Κατὰ τὴν ἐπίσκεψή τους στὸ θέατρο, ὁρισμένοι ἀπὸ τοὺς μαθητὲς διάβασαν ἀποσπάσματα Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Τραγωδίας καὶ παρουσίασαν μὲ ἕναν αὐθόρμητο αὐτοσχέδιο τρόπο κάποια κομμάτια ἀπὸ μία κωμωδία τοῦ Πλαύτου. Ὕστερα ἐπέστρεψαν στὴν πατρίδα τους, στὴν Cuenca. Κάτι ὅμως εἶχε γεννηθεῖ στὸ μυαλὸ τοῦ καθηγητῆ Bermejo. Τὸν ἑπόμενο χρόνο ἕνας συνάδελφός του ἀπὸ τὸ Toledo παρουσίασε μὲ τοὺς μαθητὲς τοῦ τὴν Μήδεια. Ὁ Aurelio κάλεσε μερικοὺς μαθητὲς ἀπὸ τὴν Cuenca γιὰ νὰ παρακολουθήσουν τὴν παράσταση. Αὐτὸ ἦταν ἡ ἀρχή. Τὸ φεστιβὰλ εἶχε γεννηθεῖ, ἡ παράσταση εἶχε μεγάλη ἐπιτυχία καὶ τὸ θέατρο ἦταν γεμάτο. Ἀπὸ τότε οἱ παραστάσεις συνεχίζονται συστηματικά. Στὴν ἀρχὴ ὀνομάζονταν «Τριήμερο Κλασικοῦ Ἑλληνικοῦ Δράματος», ὕστερα «Τετραήμερο», ὕστερα «Πενθήμερο» καὶ στὸ τέλος «Ἑβδομάδα Κλασικοῦ Ἑλληνικοῦ Δράματος», γεγονὸς μὲ ἀπήχηση μέχρι τὴν Μαδρίτη καὶ ὅλη τὴν ὑπόλοιπη Ἱσπανία. Τὸ θέατρο εἶναι κάθε μέρα γεμάτο ἀπὸ μαθητὲς Γυμνασίου καὶ Λυκείου ποὺ παρακολουθοῦν παραστάσεις ἀρχαίου δράματος ἀπὸ μαθητὲς Γυμνασίου ἢ Λυκείου. Ἡ ἰδέα ἑνὸς καθηγητὴ ἔγινε ἕνα ἀληθινὸ φεστιβάλ. Τὸ 1995 δημιουργήθηκε τὸ Instituto θεάτρου τῆς Segobriga καὶ τὸ φεστιβὰλ ξεπέρασε τὰ σύνορά της Segobriga καὶ ἔφτασε σχεδὸν σὲ ὅλα τὰ ἀρχαῖα Ρωμαϊκὰ θέατρα τῆς Ἱσπανίας Italica, Sagunto, Clunia, Cartagena κτλ. Σήμερα ἀκολουθοῦν τὶς παραστάσεις σχεδὸν 100.000 μαθητές, παίζουν 25 διαφορετικὲς μαθητικὲς ὁμάδες καὶ οἱ παραστάσεις γίνονται σὲ περίπου 20 διαφορετικὲς ἕδρες. Τὸ φεστιβὰλ πραγματοποιεῖται τὶς τελευταῖες μέρες Μαρτίου καὶ Ἀπρίλη, πάντα τὴν ἄνοιξη. Τὸ κοινὸ ποὺ παρακολουθεῖ τὸ φεστιβὰλ καὶ οἱ ἐναλλαγὲς τῶν καιρικῶν συνθηκῶν μᾶς ὁδηγοῦν στὴν ἀτμόσφαιρα ποὺ περιγράφει ὁ Sir Pickard Cambridge στὸ βιβλίο του γιὰ τὰ φεστιβὰλ δράματος στὴν Ἀρχαία Ἀθήνα. Ἀκολουθώντας σ’ αὐτὸ τὸν τρόπο τέτοιες παραστάσεις οἱ μαθητὲς ταξιδεύουν στὴν ἐποχὴ τοῦ Σοφοκλῆ, τοῦ Περικλῆ, τοῦ Σωκράτη, τὸν 5^ο αἰῶνα π.Χ.

Συνήθως τὸ πρωὶ παίζονται τραγωδίες καὶ τὸ βράδυ κωμωδίες. Προσπαθοῦμε νὰ συνδυάσουμε ἀπὸ τὴν μία μεριὰ τὸ ρωμαϊκὸ καὶ τὸ ἑλληνικὸ δραματολόγιο καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη τὶς κωμωδίες μὲ τὶς τραγωδίες.

Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ κάτι ἄλλο, ἐκτὸς ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἀσυνήθιστη γιορτινὴ ἀτμόσφαιρα. Μία σημαντικὴ ἐκπαιδευτικὴ παράμετρος εἶναι ὅτι οἱ μαθητὲς παρακολουθοῦν τὶς παραστάσεις κάθε μέρα πληρώνοντας 5 εὐρώ. Αὐτὴ ἡ τιμὴ τοὺς ἐπιτρέπει νὰ παρακολουθοῦν 2 παραστάσεις (πρωινὴ καὶ ἀπογευματινὴ) καὶ νὰ πάρουν 2 βιβλία μὲ τὸ κείμενο ποὺ παρουσιάζεται, μεταφρασμένο στὰ Ἱσπανικά. Οἱ μεταφράσεις συνήθως γίνονται ἀπὸ τοὺς καθηγητὲς ποὺ ἔχουν σκηνοθετήσει τὴν παράσταση τῆς κάθε ὁμάδας καὶ δὲν περιέχουν σημειώσεις. Εἶναι ἕνα εἶδος libretti. Οὕτως ἢ ἄλλως ἕνα μικρὸ σημείωμα μὲ τὶς πιὸ σημαντικὲς ὁδηγίες γράφεται πρὶν ἀπὸ τὴν μετάφραση τοῦ ἔργου.

Ἐπιτρέψτε μου νὰ ὑπογραμμίσω αὐτὴν τὴν ἰδιαίτερα παιδαγωγικὴ πλευρὰ τοῦ φεστιβάλ, θέλουμε ἀπὸ τοὺς μαθητές μας καὶ ὄχι μόνο νὰ παρακολουθοῦν ἢ νὰ παίζουν θέατρο ἀλλὰ καὶ νὰ μαθαίνουν. Ἄλλωστε ἐμεῖς δὲν εἴμαστε οὔτε ἠθοποιοὶ οὔτε σκηνοθέτες, ἀλλὰ καθηγητές.

Τί συμβαίνει ὅμως μὲ τὴν ποιότητα τῶν παραστάσεων; Στὴν ἀρχὴ ἦταν πολὺ φτωχές, γεμάτες λάθη, χωρὶς νὰ δίνεται προσοχὴ σὲ πολλὲς λεπτομέρειες. Ὕστερα ἀπὸ 32 χρόνια ἔχουν ἐξελιχθεῖ πάρα πολύ. Θέλω νὰ τονίσω ὅτι πάντα σεβόμαστε τὸ κείμενο. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη καὶ σημαντικότερη προϋπόθεση νὰ παρουσιάσουμε αὐτὸ ποὺ ἔγραψε ὁ Σοφοκλῆς π.χ. ὄχι κάτι παρεμφερές. Σεβασμὸς γιὰ τὸ κείμενο καὶ γιὰ τὸ περιβάλλον του, μακριὰ ἀπὸ «modernismos» σὲ ἕνα, ἂς ποῦμε ξεκάθαρο τρόπο.

Ἀκόμα καὶ ἂν φαίνεται ἀπίστευτο, θὰ σᾶς πῶ ὅτι αὐτὸ τὸ εἶδος τῶν παραστάσεων προκαλεῖ ἐνθουσιασμό, αἴσθημα, πάθος καὶ ψυχαγωγία στοὺς νεότερους ποὺ παρακολουθοῦν τὸ φεστιβάλ. Πολλὲς φορές, στὸ τέλος τῆς παράστασης, τὸ κοινὸ σηκώνεται καὶ χειροκροτεῖ γιὰ περισσότερο ἀπὸ 5 λεπτά.

Πιστεύουμε στὸ Ἀρχαῖο Δράμα, στὶς ἀξίες του. Πιστεύουμε στοὺς νέους τῆς χώρας μας. Ἐπαναλαμβάνω συνέχεια καὶ ἐπιμένω ὅτι τὸ Ἀρχαῖο Δράμα δὲν πρόκειται ποτὲ νὰ ξεπεραστεῖ γιατὶ τὸ κεντρικὸ στοιχεῖο του εἶναι ὁ ἄνθρωπος καὶ ὅλα τὰ προβλήματα ποὺ πηγάζουν ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν ὕπαρξή του. Γι’ αὐτὸ τὸν λόγο τὸ Ἀρχαῖο Ἑλληνικὸ Δράμα ἦταν, εἶναι καὶ θὰ εἶναι ἡ ἴδια ἡ ζωή.

* Ὁ Χοσὲ Λουὶς Ναβάρο εἶναι Κλασικὸς Φιλόλογος, Πρόεδρος τῆς Euroclassica.