ΟΜΙΛΙΑ DRAGICA FABJAN ANDRITSAKOS - 08.01.2017

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΩΣ ΜΕΣΟ ΕΚΜΑΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΛΟΒΕΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

τῆς Dragica Fabjan Andritsakos*

Ἀγαπητοὶ ἀκροατές, καλησπέρα σας!

Πρῶτα ἀπ' ὅλα θὰ ἤθελα νὰ εὐχαριστήσω θερμὰ τὸν Ὀργανισμὸ γιὰ τὴν Διάδοση τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσας, γιὰ τὴν πρόσκλησή του σὲ αὐτὴ τὴν ἐξαιρετικὴ ἐκδήλωσή του στὸ πλαίσιο τοῦ Πολυσυνεδρίου «Money Show». Ἀποτελεῖ ἰδιαίτερη τιμὴ γιὰ τὴν πατρίδα μου, τὴν Σλοβενία, καθὼς καὶ γιὰ μένα προσωπικά, ἀφοῦ ἐκτιμῶ καὶ σέβομαι τὸν ἑλληνικὸ λαὸ καὶ τὴν γλῶσσα του καὶ θεωρῶ τὴν Ἑλλάδα ὡς δεύτερη πατρίδα μου.

Ὅταν σπούδαζα ἀκόμα τὴν Ἀρχαία Ἑλληνικὴ Γλῶσσα καὶ ἔπειτα ἀπὸ προσωπικό μου ἐνδιαφέρον ξεκίνησα νὰ μαθαίνω καὶ τὰ Νέα Ἑλληνικά, ἀλλὰ εἰδικότερα τώρα ὡς καθηγήτρια πλέον, ἀνακαλύπτω συνεχῶς δεσμοὺς μεταξὺ τοῦ ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ σλοβενικοῦ πολιτισμοῦ, καθὼς καὶ μεταξὺ τῶν δύο γλωσσῶν. Ἑπομένως, θὰ προσπαθήσω στὴν ὁμιλία μου νὰ παρουσιάσω μερικὰ ἀπὸ τὰ συνδετικὰ στοιχεῖα ποὺ ἀποδεικνύουν πὼς ἡ πολιτιστικὴ καὶ γλωσσικὴ μας πορεία συνδέονται καθὼς καὶ πὼς ἡ διδασκαλία τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσας καὶ τοῦ πολιτισμοῦ βοηθάει ἕναν Σλοβένο μαθητὴ ἢ καὶ ἕναν ἐνήλικο μαθητὴ νὰ κατανοήσει καλύτερα τὸ δικό του σλοβενικὸ πολιτισμὸ καὶ τὴν γλῶσσα.

Περισσότερα ἀπὸ 1.000 χιλιόμετρα χωρίζουν τὶς χῶρες μας (πιὸ συγκεκριμένα: ἡ Λιουμπλιάνα ἀπέχει 1.760 χιλιόμετρα ἀπὸ τὸ ξενοδοχεῖο Hilton). Παρὰ τὸ γεγονὸς αὐτό, ἡ ἑλληνικὴ ἐπιρροὴ στὸ σλοβενικὸ ἔδαφος πιστοποιεῖται ἤδη πρὶν ἀπὸ 3000 χρόνια ἴσως καὶ παλαιότερα.

Τὶς πρῶτες σχέσεις μας δείχνει ὁ μῦθος τῶν Ἀργοναυτῶν. Σύμφωνα μὲ τὴν ἑλληνικὴ μυθολογικὴ παράδοση, ἡ ἐκστρατεία τους χρονολογεῖται στὸν 13^ο αἰῶνα π. Χ. Σύμφωνα μὲ μία ἐκδοχὴ τοῦ μύθου, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιστρέψουν οἱ Ἀργοναῦτες στὴν Ἑλλάδα περνώντας ἀπὸ τὸ ἔδαφος τῆς σημερινῆς Σλοβενίας. Ἔπλευσαν στοὺς ποταμοὺς Σάβα καὶ Λιουμπλιάνιτσα πρὸς τὴν πόλη Vrhnika - Navportus, ὅπου ἀποβιβάστηκαν καὶ ἀποσυναρμολόγησαν τὸ πλοῖο τους ἐκεῖ. Ἔπειτα κατέβηκαν μέσω τοῦ Karst στὴν Ἀδριατικὴ Θάλασσα. Ἡ Navportus (ποὺ σημαίνει «ἐκεῖνος ποὺ κουβαλάει τὸ πλοῖο») πῆρε τὸ ὄνομά της ἀπὸ τοὺς Ἀργοναῦτες. Ὁ μῦθος εἶναι ἀκόμα ζωντανὸς καὶ τὸ πλοῖο «Ἀργὼ» παρουσιάζεται στὸ οἰκόσημο τῆς πόλης Vrhnika. Οἱ ἡμέρες τῶν Ἀργοναυτῶν γιορτάζονται κάθε Ἰούνιο γιὰ μία ἑβδομάδα μὲ πλῆθος ἀθλητικῶν καὶ πολιτισμικῶν ἐκδηλώσεων.

Σύμφωνα μὲ μία ἄλλη ἐκδοχὴ οἱ Ἀργοναῦτες ἀποβιβάστηκαν στὶς ὄχθες τοῦ ποταμοῦ Λιουμπλιάνιτσα. Λόγω τοῦ χειμῶνα δὲν μπόρεσαν νὰ προχωρήσουν πρὸς τὴν Ἀδριατικὴ Θάλασσα καὶ ἀναγκαστικὰ ἔχτισαν ἕναν οἰκισμὸ τὸν ὁποῖο καὶ ὀνόμασαν Emona (Ἀιμόνα). Τὸ ὄνομα εἶναι γνωστὸ ἀπὸ τὴν Ρωμαϊκὴ ἐποχή. Σύμφωνα μὲ αὐτὸν τὸν μῦθο, οἱ Ἀργοναῦτες ἦταν οἱ ἱδρυτὲς τῆς σημερινῆς Λιουμπλιάνας. Ἐδῶ πρέπει νὰ σημειωθεῖ ἡ ὁμοιότητα μεταξὺ τοῦ ὀνόματος Emona καὶ τοῦ παλιοῦ όνοματος γιὰ τὴν Θεσσαλία, ἀπ'ὅπου προέρχονται οἱ Ἀργοναῦτες, ἡ ὁποία ὀνομαζόταν τότε Haemonia. Στήν μνήμη τῆς πατρίδας τους ὁ καινούργιος τόπος τους ὀνομάστηκε Αἱμόνα. Οἱ ἱστορικοὶ ἐπισημαίνουν ὅτι τὸ ὄνομα Emona προέρχεται κατὰ πάσα πιθανότητα ἀπὸ τὴν προ-ρωμαϊκὴ περίοδο καὶ ὅτι ἡ ἀρχαιολογικὴ μέθοδος ἐντόπισε τὴν ἔναρξη ἑνὸς ἀρχαίου οἰκισμοῦ, κατὰ τὴν ἴδια περίοδο μὲ τὸν χρόνο τῆς προβαλλομένης ἐκστρατείας τῶν Ἀργοναυτῶν. Ὁ δράκος ποὺ ἀποτελεῖ τὸ σύμβολο τῆς πόλης τῆς Λουμπλιάνας, ἐπίσης σχετίζεται μὲ αὐτὸ τὸν μῦθο. Ὅταν οἱ Ἀργοναῦτες ταξίδεψαν στὰ ἕλη τῆς Λιουμπλιάνας, τοὺς ἀπείλησαν οἱ δράκοι, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦσαν στὰ ἑλώδη ἐδάφη τῆς πόλης. Ὁ Ἰάσωνας μονομάχησε μὲ ἕναν ἀπὸ αὐτοὺς καὶ τὸν σκότωσε. Ὁ δράκος ἀπεικονίζεται στὸ οἰκόσημο τῆς πόλης τῆς Λιουμπλιάνας, καθὼς καὶ στὴν Γέφυρα τοῦ Δράκου. Οἱ ἡμέρες τοῦ Δράκου ἐπίσης γιορτάζονται γιὰ μία ἑβδομάδα κάθε καλοκαίρι.

Ἐπειδὴ γνωρίζουμε ὅτι στοὺς πρόποδες τοῦ Πηλίου στὴν Θεσσαλία ἔχουν βρεθεῖ ἐρείπια τῶν πόλεων καὶ τὰ παλάτια, τὰ ὁποία μπορεῖ νὰ ἦταν μέρος τῆς ἀρχαίας πόλης τῆς Ἰωλκοῦ, ἀπ' ὅπου κατάγονται οἱ Ἀργοναῦτες, ὁ μῦθος ἀφ' ἑνὸς δείχνει ὅτι οἱ ἀρχαῖοι χρησιμοποιοῦσαν τὴν σλοβενικὴ διάβαση ὡς πλωτὴ ὁδό, ἀφ' ἑτέρου μᾶς ἀποδεικνύει ὅτι ὑπῆρχε ἀρχαῖος ἐμπορικὸς δρόμος ποὺ συνέδεε τὴν Ἰταλία μὲ τὸν Δούναβη.

Γιὰ τὴν ὕπαρξη τοῦ συγκοινωνιακοῦ δικτύου μέσω τοῦ σλοβενικοῦ ἐδάφους στὴν Ἑλλάδα ἀναφέρεται καὶ ὁ μῦθος τῶν Ὑπερβορείων, τοῦ μυθολογικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ὑπῆρχε στὰ ἐδάφη τῆς σημερινῆς Βρετανίας, τῆς Νορβηγίας καὶ τῆς Σουηδίας. Στοὺς Ὑπερβορείους ζοῦσε καὶ ὁ νέος Ἀπόλλωνας πρὶν ἀπὸ τὴν ἐπίσημη ἄφιξή του στοὺς Δελφούς. Οἱ Ὑπερβόρειοι ταξίδευαν κάθε χρόνο μέσα ἀπὸ τὸ ἔδαφός μας μὲ πολύτιμα δῶρα γιὰ τὸν Ἀπόλλωνα στὴν Δῆλο.

Ἡ ἀναφορὰ συγκεκριμένων τόπων στὴν ἑλληνικὴ μυθολογικὴ παράδοση ἀντανακλᾶ τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ Ἕλληνες ἐνδιαφέρθηκαν γιὰ τὰ σημερινὰ σλοβενικὰ ἐδάφη.

Σὲ αὐτὸ τὸ συμπέρασμα ὁδηγεῖ ἐπίσης τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπάρχουν στὴν Σλοβενία πολλὰ ἑλληνικὰ τοπωνύμια. Ἐκτὸς ἀπὸ τὰ ὀνόματα Emona καὶ Navportus εἶναι πιθανότατα ἑλληνικῆς καταγωγῆς ἡ ὀνομασία Αἰγίδα, ἡ ὀνομασία γιὰ τὴν πόλη Koper. Ἡ αἰγίδα στὴν ἑλληνικὴ μυθολογία σημαίνει ἀσπίδα τῶν θεῶν, ἰδιαίτερα τοῦ Δία καὶ τῆς Ἀθηνᾶς.

Σύμφωνα μὲ τὸν μῦθο, ἡ Ἀθηνᾶ μονομάχησε μὲ τὸν Ποσειδῶνα, καὶ στὴν συνέχεια διέφυγε σὲ αὐτὰ τὰ μέρη. Ἡ ἀσπίδα της καλυμμένη μὲ κατσικίσιο δέρμα, ἔπεσε στὴν θάλασσα. Ὁ Δίας συγκινημένος ἀπὸ τὸ κλάμα της μετέτρεψε τὴν ἀσπίδα της σὲ ὕφαλο. Καὶ πράγματι, ἂν παρατηρήσουμε τὸ νησὶ ἀπὸ ἀπόσταση ἢ ἀπὸ ψηλά, βλέπουμε ὅτι ἔχει σχῆμα παρόμοιο μὲ αὐτὸ τῆς ἀσπίδας.

Μία ἄλλη πηγὴ ἀναφέρεται ὡς πιθανὴ πηγὴ τοῦ ὀνόματος τὴν λέξη - αἶγες (Αἰγίδα ὡς ἐκ τούτου θὰ σήμαινε «Γίδια» ἢ «νησὶ τῶν γιδιῶν», ὅπως τὸ ὄνομα τῆς Αἴγινας). Τὴν ἑλληνικὴ καταγωγὴ δείχνει ἐπίσης τὸ ὄνομα τοῦ Piran (ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ λέξη πῦρ - φωτιά). Τὸ χωριὸ πιθανότατα χρησίμευε ὡς φάρος. Τὸ παλιὸ ὄνομα γιὰ τὴν παράκτια πόλη τῆς Izola εἶναι Haliaetum, ἡ ὁποία συνδέεται μὲ τὴν ἀρχαία λέξη ἃλς ποὺ σημαίνει στὰ Ἀρχαία Ἑλληνικὰ τὸ ἁλάτι ἢ ἁλυκές.

Στὸ ἔδαφος τῆς Σλοβενίας βρέθηκαν ἐπίσης ἀντικείμενα ἑλληνικῆς καταγωγῆς ὅπως: στρατιωτικὸς ἐξοπλισμὸς ἀπὸ ὀρείχαλκο καὶ σίδηρο, κοσμήματα, κεραμικὴ ἀπὸ τὸν 11^ο αἰῶνα π.Χ. καί ἀργότερα κεραμικὴ ἀπὸ τὸν 7^ο ἕως τὸν 4^ο αἰῶνα, π.Χ., ἀμφορεῖς, κύπελλα ἀπὸ τὰ Μέγαρα ἀπὸ τὰ τέλη τοῦ 2^ου αἰῶνα π.Χ. Στὴν χώρα μᾶς εἰσαγόταν ἐπίσης κρασὶ ἀπὸ τὰ ἑλληνικὰ νησιά. Ἡ πιὸ σημαντικὴ εἶναι ἡ διαδρομὴ τῆς παροχῆς τοῦ σιδήρου ἀπὸ τὸν Δούναβη καὶ ἡ μεταφορά του ἀπὸ τὴν Ἀδριατικὴ μέσω Ἰταλίας.

Οἱ Ἕλληνες ἔφεραν σὲ μᾶς ἐπίσης τὴν γνώση τῶν οἰνοκαλλιεργειῶν καθὼς καὶ τῶν ἐλαιοκαλλιεργειῶν (ὁ Ἕλληνας ἱστορικὸς Παυσανίας ἀναφέρει στὸ ἔργο του ἀπὸ τὸν 2^ο αἰῶνα π.Χ. ἐλαιόλαδο ἀπὸ τὴν Ἴστρια. Στὴν Ἴστρια κοντὰ στὴν πόλη Πούλα βρίσκεται καὶ τὸ χωριὸ Kalavojna, τοῦ ὁποίου ὀνομασία δείχνει τὴν ἑλληνικὴ καταγωγὴ (καλὰ οἶνα - καλὸ κρασί).

Ἡ ἑλληνικὴ ἐπιρροὴ ἦταν ἔμμεσα παροῦσα καὶ στὴν ρωμαικὴ ἐποχή. Διατηρήθηκαν οἱ ἑλληνικὲς ἐπιγραφές, ἀναπαραστάσεις ἑλληνικῶν μύθων, ὁ τρόπος κατασκευῆς ἱερῶν (π.χ. τό ἱερὸ τοῦ Ἡρακλῆ στὸ Celje).

Τὸ μεγαλύτερο γεγονὸς ἐπὶ τοῦ Σλοβενικοῦ ἐδάφους πρὸς τὸ τέλος τῆς ἀρχαίας ἱστορίας ἀποτελεῖ ἡ μάχη τοῦ βυζαντινοῦ αὐτοκράτορα Θεοδοσίου, ὁ ὁποῖος νίκησε τὸν Εὐγένιο τὸ 394 μ.Χ., γεγονὸς ποὺ σήμαινε τὴν νίκη τοῦ Χριστιανισμοῦ ἐναντίον τῆς εἰδωλολατρίας.

Οἱ προγονοί μας στὸν 9^ο αἰῶνα συναντήθηκαν μὲ τὸν Ἑλληνικὸ Πολιτισμὸ μέσω τῶν Ἁγίων Κυρίλλου καὶ Μεθόδιου ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκη, οἱ ὁποῖοι εἰσήγαγαν τὴν Θεία Λειτουργία στὴν τότε καθομιλουμένη Σλαβικὴ γλῶσσα. Οἱ μεταφράσεις τῶν λειτουργικῶν βιβλίων βελτίωσαν τὸν σλαβικὸ γραπτὸ λόγο. Ἡ δραστηριότητά τους εἶναι ἰδιαίτερης σημασίας γιὰ τὸν λαό μας.

Οἱ ἱστορικὲς πηγὲς ἀναφέρουν ἐπίσης τὴν παρουσία τῶν Ἑλλήνων κατὰ τὸν Μεσαίωνα. Ὑπῆρχαν κυρίως ἔμποροι καὶ διανοούμενοι. Ἡ πιὸ γνωστὴ εἶναι ἡ καταγωγὴ τοῦ πρώτου Ἕλληνα προέδρου Ἀντώνη Ἰωάννη Καποδίστρια (1776 - 1831) ἀπὸ τὸ Koper, ὅπου ζοῦσε ἡ οἰκογένειά του ἤδη στὸν 14^ο αἰῶνα. Ἀνῆκε σὲ μία οἰκογένεια εὐγενῶν ποὺ ὀνομαζόταν Vittori. Σύμφωνα μὲ τὴν παράδοση ἕνα μέρος τῆς οἰκογένειας μετακόμισε στὴν Κέρκυρα, ὅπου πῆρε τὸ ὄνομα «Καποδίστριας» (τὸ ἰταλικὸ ὄνομα τοῦ Koper). Ἐξ αἰτίας αὐτῶν τῶν ἱστορικῶν δεσμῶν, ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνηση τὸ 2001 δώρισε στὴν πόλη τοῦ Koper τὸ ἄγαλμα τοῦ Ἰωάννη Καποδίστρια, τὸ ὁποῖο βρίσκεται στὴν πλατεῖα μὲ τὸ ἴδιο ὄνομα.

Βαθύτερο ἐνδιαφέρον γιὰ τὸν Ἑλληνικὸ Πολιτισμὸ ἔχει ἀναπτυχθεί μὲ τὸν Διαφωτισμὸ καὶ τὶς ἀρχὲς τοῦ ρομαντισμοῦ. Οἱ Σλοβένοι ἐξ ἄλλου ἦταν ἐνθουσιώδεις ὑποστηρικτὲς τῶν ἑλληνικῶν προσδοκιῶν γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση ἀπὸ τοὺς Τούρκους. Ἡ ἑλληνικὴ ἐπιρροὴ δὲν ἦταν παροῦσα μόνο στὴν λογοτεχνία. Ὁ Joze Plecnik, ὁ πιό διάσημος Σλοβένος ἀρχιτέκτονας στὰ ἔργα του εἶναι ἐμπνευσμένος ἀπὸ τὰ μνημεῖα τῆς ἑλληνικῆς κλασικῆς τέχνης, ἰδιαίτερα τὸν ἐνέπνευσε ἡ Ἀκρόπολη. Καὶ Σλοβένοι καλλιτέχνες δούλεψαν στὴν Ἑλλάδα. Ὁ σημαντικότερος εἶναι ὁ ζωγράφος Jurij Šubic, ὁ ὁποῖος τὸ 1880 ζωγράφισε μερικὰ δωμάτια στὴν βίλα τοῦ Ἐρρίκου Σλήμαν, ὅπου σήμερα στεγάζεται τὸ Νομισματικὸ Μουσεῖο.

Ἡ Ἑλληνικὴ Γλῶσσα εἶχε μεγάλη ἐπιρροὴ στὴν διαμόρφωση τῶν ἄλλων, κυρίως εὐρωπαϊκῶν γλωσσῶν. Ἡ σλοβενικὴ γλῶσσα χρησιμοποιεῖ πολλὲς λέξεις ἑλληνικῆς προέλευσης: δημοκρατία, ἠθική, αἰσθητική, ἀκαδημία, φαρμακεῖο, ἀνατομία, ἀναρχία, βίβλος, βάρβαρος, ἄτομο, ἄτλαντας, ἀθλητής, φαντασία, δέλτα, διάγνωση, δίλημμα, δίπλωμα, ὑπόθεση κ.λπ. Ἐκτὸς ἀπὸ τοὺς ἄλλους ὅρους, οἱ ὁποῖοι χρησιμοποιοῦνται διεθνῶς, ἡ σλοβενικὴ γλῶσσα δανείστηκε κάποιες λέξεις ποὺ εἶναι ἐπίσης ἑλληνικῆς καταγωγῆς, π.χ:. temelj, Themelion), sidro (Σίδερο), kaliba (kolybe), špilja (σπήλαιο), stih (στίχος), bombaž (vamvaki), cerkev (Κυριακὴ grš. nedelja, Gospodov dan), krona (κορώνα), zelena (σέλινο) kostanj (κάστανα) κ.λπ.

Mερικὲς γιορτὲς μας ἔχουν ἑλληνικὲς ρίζες (Sv. Miklavž -.Ἁγίου Νικολάου, Ἐπισκόπου τῶν Μύρων στὴν Λυκία τὸν 4^ο αἰῶνα), Sv. Jurij (Ἁγ. Γεώργιος), Binkošti (Πεντηκοστὴ - ἡ πεντηκοστὴ ἡμέρα).

Αὐτὰ ἦταν μερικὰ ἀπὸ τὰ πιὸ γνωστὰ παραδείγματα τῆς σχέσης τοῦ ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ σλοβενικοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῶν γλωσσῶν μας, μὲ τὰ ὁποῖα ἤθελα νὰ δείξω πὼς ἡ διδασκαλία τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσας δὲν πρέπει νὰ διδάσκεται μόνο ὡς μία ξένη γλῶσσα, ἀλλὰ ὡς μία γλῶσσα καὶ πολιτισμὸς ποὺ εἶναι ἐνσωματωμένοι καὶ συνυφασμένοι μὲ τὴν κουλτούρα καὶ τὴν γλῶσσα τῶν Σλοβένων. Μὲ τὴν ἐκμάθηση τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσας ὁ μαθητὴς μαθαίνει ἐπίσης τὴν δική του γλῶσσα καὶ γνωρίζει τὸν δικό του πολιτισμὸ καὶ ταυτόχρονα, μαθαίνει νὰ σέβεται τὴν ἑλληνικὴ παράδοση καὶ τὸν πολιτισμὸ ἀπὸ τὸν ὁποῖο κατάγεται καὶ ὁ ἴδιος.

Ἀγαπητοὶ ἀκροατές, σᾶς εὐχαριστῶ γιὰ τὴν προσοχή σας καὶ σᾶς εὔχομαι εὐτυχισμένο καινούργιο ἔτος τὸ 2017.

* Ἡ Dragica Fabjan Andritsakos εἶναι Καθηγήτρια στὸ Kλα σικὸ λύκειο τῆς Λιουμπλιάνας.